Why does animation remain a multi-crore career market even in the age of AI?: 2026 માં, જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ડરને કારણે નોકરીઓ અંગે ચિંતિત છે, ત્યારે ભારતમાં એક ક્ષેત્ર વિરુદ્ધ દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ, કોમિક્સ અને એક્સટેન્ડેડ રિયાલિટી (AVGC-XR) નો ઉદ્યોગ ફક્ત ટકી રહ્યો નથી પણ ઝડપથી વિકાસ પામી રહ્યો છે. ફેબ્રુઆરી 2026 માં બેંગલુરુમાં GAFX-2026 ના ઉદ્ઘાટન સમયે, કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ એક ચોંકાવનારો આંકડો રજૂ કર્યો: આગામી પાંચ વર્ષમાં એકલા GAFX ક્ષેત્ર 20 લાખ નોકરીઓનું સર્જન કરી શકે છે. આ ફક્ત એક રાજ્ય માટે હતું. રાષ્ટ્રીય ચિત્ર તેનાથી પણ મોટું છે.

બજાર કેટલું મોટું છે?
આજે, ભારતનું AVGC-XR ક્ષેત્ર $2.5 થી $3 બિલિયન (આશરે રૂ. 25,000 કરોડ) નું છે. તે 2030 સુધીમાં $26 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે લગભગ નવ ગણો વધારો છે. ફક્ત એનિમેશન અને VFX ને ધ્યાનમાં લેતા, CII-GT રિપોર્ટ સૂચવે છે કે આ ક્ષેત્ર 2026 સુધીમાં $2.2 બિલિયન સુધી પહોંચવાના માર્ગ પર છે. એનિમેશન બજારનો વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ લેતા, ભારતનું એનિમેશન બજાર 2025 માં $2.4 બિલિયન હતું અને 2034 સુધીમાં $13.95 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે 21.6% ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) છે. ગેમિંગ એક ઉદાહરણ છે: ભારતીય ગેમિંગ બજાર 2025 માં $5.91 બિલિયન હતું અને 2034 સુધીમાં $16.72 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે 14.6% CAGR છે. વધુમાં, હાલમાં ફક્ત 2.6 લાખ વ્યાવસાયિકો આ ક્ષેત્રમાં કામ કરે છે, જ્યારે માંગ ઘણી વધારે છે. સરકારી માહિતી અનુસાર, ભારત હાલમાં વૈશ્વિક AVGC-XR બજારનો માત્ર 0.5% હિસ્સો ધરાવે છે, જેનો અર્થ એ થાય કે સંભાવના અપાર છે.

નોકરી વિસ્ફોટ: આંકડા શું કહે છે?
કેન્દ્ર સરકારના AVGC પ્રમોશન ટાસ્ક ફોર્સના અહેવાલ મુજબ, આ ક્ષેત્ર આગામી દસ વર્ષમાં 20 લાખ પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ નોકરીઓનું સર્જન કરશે. ORF (ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન) દ્વારા એપ્રિલ 2026 ના અહેવાલમાં આ અંદાજ વધુ ઊંચો મૂકવામાં આવ્યો છે, 2032 સુધીમાં 2.3 મિલિયન નોકરીઓ. સ્કિલ ઇન્ડિયા મિશનનો હેતુ આગામી દસ વર્ષમાં આ ક્ષેત્ર માટે 20 લાખ વ્યાવસાયિકોને તાલીમ આપવાનો છે.

દર વર્ષે, ફક્ત એનિમેશન અને VFX ક્ષેત્રમાં 1.6 લાખ નવી જગ્યાઓ બનાવવાનો અંદાજ છે. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે, નિવૃત્તિ અને કારકિર્દીમાં ફેરફારને કારણે દર વર્ષે આશરે 6,700 એનિમેશન જગ્યાઓ ખાલી પડે છે, અને આ બજારના વિસ્તરણથી અલગ છે. માર્ચ 2026 માં, તમિલનાડુએ તેની AVGC-XR નીતિ 2026 બહાર પાડી, જેનો હેતુ 2030 સુધીમાં 200 નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ બનાવવાનો અને રાષ્ટ્રીય AVGC-XR બજારનો 20%, અથવા આશરે 2 લાખ નોકરીઓ કબજે કરવાનો છે. જાન્યુઆરી 2026 માં, દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ જાહેરાત કરી કે AVGC-XR નું પ્રથમ રાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્ર (NCoE) પ્રાદેશિક કેન્દ્ર રાજધાનીમાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

AI નો ખતરો: વાસ્તવિકતા શું છે?

દરેક વિદ્યાર્થી અને વ્યાવસાયિક પૂછતો સૌથી મોટો પ્રશ્ન અહીં છે: શું AI મારી નોકરી લેશે?

જવાબ જટિલ છે, હા અને ના બંને.

એનિમેશન ગિલ્ડ (IATSE લોકલ 839) દ્વારા કમિશન કરાયેલ CVL અર્થશાસ્ત્રના અભ્યાસ મુજબ, વૈશ્વિક સ્તરે ફિલ્મ, ટેલિવિઝન અને એનિમેશન ક્ષેત્રમાં આશરે 118,500 નોકરીઓ પ્રભાવિત થઈ શકે છે - એટલે કે, દૂર કરવામાં આવે છે, એકીકૃત કરવામાં આવે છે અથવા બદલી નાખવામાં આવે છે. આ આંકડો સૂચવે છે કે ફિલ્મ, ટીવી અને એનિમેશન નોકરીઓમાંથી 21.4% સીધી AI દ્વારા પ્રભાવિત થશે.

કઈ નોકરીઓ સૌથી વધુ જોખમમાં છે?
2D એનિમેશનમાં, AI વધુને વધુ ઇન-બીટવીનિંગ, રોટોસ્કોપિંગ, બેકગ્રાઉન્ડ જનરેશન અને લિપ-સિંક જેવા કાર્યો સંભાળી રહ્યું છે. લ્યુમિનેટ ઇન્ટેલિજન્સનો એનિમેશન + AI સ્પેશિયલ રિપોર્ટ (2025) કોન્સેપ્ટ આર્ટિસ્ટ, સ્ટોરીબોર્ડ આર્ટિસ્ટ, VFX આર્ટિસ્ટ અને ગેમ ડેવલપર્સને સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત ભૂમિકાઓ તરીકે સૂચિબદ્ધ કરે છે.

પરંતુ ભારતની સ્થિતિ અલગ
ભારતીય એનિમેશન સ્ટુડિયો AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ તેમના કાર્યબળને ઘટાડવા માટે નહીં, પરંતુ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે કરી રહ્યા છે. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે, સ્ટુડિયો ઓછા લોકોને નોકરી પર રાખવા માટે નહીં, પણ વધુ કામ લઈ રહ્યા છે. પરિણામ: ચોખ્ખી ભરતી વધી રહી છે.

કઈ નવી નોકરીઓનું સર્જન થઈ રહ્યું છે?
AI ના આગમન સાથે ઝડપથી ઉભરી રહેલી કેટલીક નવી ભૂમિકાઓમાં AI એનિમેશન ટૂલ સ્પેશિયાલિસ્ટ, ટેકનિકલ ડિરેક્ટર (TD), VFX સુપરવાઇઝર અને જનરેટિવ AI પાઇપલાઇન એન્જિનિયરનો સમાવેશ થાય છે. Adobe Firefly, Runway ML, Houdini અને Unreal Engine જેવા AI ટૂલ્સ સાથે કામ કરી શકે તેવા વ્યાવસાયિકો ઝડપી માંગ અનુભવી રહ્યા છે. જનરેટિવ AI નો એનિમેશન સેગમેન્ટ વૈશ્વિક સ્તરે ઝડપથી વધી રહ્યો છે, વિવિધ અહેવાલો અનુસાર 2023 માં બજાર આશરે $1.3 થી $1.8 બિલિયનનું હશે અને 2033 સુધીમાં 36-40% ના CAGR પર વૃદ્ધિ પામવાનો અંદાજ છે. આ વૃદ્ધિ નોકરી ગુમાવવાની વાર્તા નથી, પરંતુ નવી તકો ઊભી કરવાની વાર્તા છે.

3D એનિમેશનમાં ફ્રેશર્સ ₹2.5–4.5 LPA કમાય છે, જ્યારે અનુભવી 3D એનિમેટર્સ ₹10 LPA થી વધુ કમાઈ શકે છે. VFX સુપરવાઈઝર જેવા પદો વધુ સામાન્ય બની રહ્યા છે, જેમાં પેકેજો ₹25 LPA થી વધુ છે.

કઈ કુશળતાની સૌથી વધુ માંગ છે?
2026 માં, ઉદ્યોગ શોધી રહ્યો છે: અવાસ્તવિક એન્જિન, હૌદિની, માયા, ન્યુક, પાયથોન સ્ક્રિપ્ટીંગ, AI-સહાયિત એનિમેશન વર્કફ્લો, રીઅલ-ટાઇમ રેન્ડરિંગ અને AR/VR વિકાસ. પોર્ટફોલિયો, ફક્ત ડિગ્રી જ નહીં, પણ ચાવીરૂપ છે.

નાના શહેરોમાં નવી કારકિર્દી

"એનિમેશન માટે તમારે મુંબઈ કે બેંગલુરુ જવું પડશે" એ ખ્યાલ ઝડપથી તૂટી રહ્યો છે.

5G નેટવર્ક અને સસ્તા સ્માર્ટફોનના વિસ્તરણને કારણે, ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરોમાં ગેમિંગ અને ડિજિટલ સામગ્રી ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે. ઓલ ઈન્ડિયા ગેમ ડેવલપર્સ ફોરમ (AIGDF) ના સર્વે મુજબ, અમદાવાદ, કોચી, સુરત અને રાજકોટ જેવા શહેરો નવા ગેમ ડેવલપમેન્ટ હબ બની રહ્યા છે. મહારાષ્ટ્રની AVGC-XR નીતિ 2025 માં નાસિક, કોલ્હાપુર અને નાગપુર જેવા ટાયર-2 શહેરોમાં AVGC-XR પાર્ક સ્થાપિત કરવાની પણ યોજના છે. ફ્રીલાન્સિંગ, ઘરેથી કામ કરવું અને મુરાદાબાદ, કાનપુર, ઇન્દોર અથવા જયપુર જેવા શહેરોમાં બેસીને દૂરસ્થ પ્રોજેક્ટ્સ લેવા હવે એક વ્યવહારુ વાસ્તવિકતા છે. ફ્રીલાન્સિંગ પ્લેટફોર્મ પર ભારતીય એનિમેટર્સ અને VFX કલાકારોની માંગ વધી રહી છે કારણ કે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે 40 થી 60% સસ્તી એનિમેશન અને VFX સેવાઓ પ્રદાન કરે છે, આ આંકડો સરકારના ન્યૂઝઓનએર રિપોર્ટ (નવેમ્બર 2025) માં પણ દસ્તાવેજીકૃત છે.

હોલીવુડથી નેટફ્લિક્સ સુધી, ભારતીય એનિમેટર્સની વધતી માંગ
ભારતીય એનિમેટર્સની વૈશ્વિક માંગ છે કારણ કે તેઓ ત્રણ બાબતોનું મિશ્રણ પ્રદાન કરે છે: કુશળ કાર્યબળ, ઓછો ખર્ચ અને મોટા પ્રોજેક્ટ્સ હેન્ડલ કરવાની ક્ષમતા. બ્રહ્માસ્ત્ર જેવી ફિલ્મમાં 4,500 થી વધુ VFX શોટ હતા અને બજેટનો 25-30% ભાગ VFX પર ખર્ચવામાં આવ્યો હતો. FICCI-EY રિપોર્ટ મુજબ, ભારતીય VFX સ્ટુડિયોની લગભગ 70% આવક આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીમાંથી આવે છે.

ટેકનોલોજી