Pakistan backed terrorist networks: બાંગ્લાદેશમાં પાકિસ્તાન સમર્થિત આતંકવાદી સંગઠનો પોતાની હાજરી મજબૂત કરી રહ્યાં હોવાના અહેવાલોએ ભારતની સરહદી સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધારી છે. અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ચિત્તાગોંગ હિલ ટ્રેક્ટ્સ, ચિત્તાગોંગ અને કોક્સ બજારની આસપાસના વિસ્તારોમાં કેટલાક આતંકવાદી નેટવર્ક સક્રિય થવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે. ખાસ કરીને લશ્કર-એ-તૈયબા સાથે જોડાયેલા નેટવર્ક દ્વારા તાલીમ શિબિરો સ્થાપવામાં આવી હોવાના દાવા સામે આવ્યા છે. જોકે, આ શિબિરોના અસ્તિત્વ અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ અંગે સ્વતંત્ર તથા સત્તાવાર પુષ્ટિ વિના આ માહિતીને સ્થાપિત હકીકત તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. જો આવા નેટવર્ક સક્રિય હોવાની પુષ્ટિ થાય, તો ભારતના પૂર્વોત્તર રાજ્યો અને બાંગ્લાદેશ સાથે જોડાયેલી સરહદોની સુરક્ષા માટે પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.
યુનુસ સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન સુરક્ષા વ્યવસ્થા નબળી પડી હોવાનો આક્ષેપ
બાંગ્લાદેશમાં ભારતનાં ભૂતપૂર્વ હાઈ કમિશનર વીણા સીકરીએ દાવો કર્યો છે કે મોહમ્મદ યુનુસની આગેવાની હેઠળની વચગાળાની સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન અગાઉ ઉગ્રવાદી નેટવર્કને નિયંત્રિત રાખતાં સુરક્ષા પગલાં નબળાં પડ્યાં હતાં. તેમના મતે, તેના કારણે અગાઉ હાંસિયામાં ધકેલાયેલા કટ્ટરપંથી જૂથોને ફરી સક્રિય થવાની તક મળી શકે છે. તેમણે બાંગ્લાદેશની પાકિસ્તાન પ્રત્યેની નીતિમાં આવેલા ફેરફારોને પણ પ્રાદેશિક સુરક્ષાના સંદર્ભમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવ્યા છે. જોકે, સરકારની નીતિમાં ફેરફાર અને આતંકવાદી સંગઠનોની પ્રવૃત્તિ વચ્ચે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવા માટે સ્વતંત્ર પુરાવા જરૂરી છે.
મુફ્તી જસીમુદ્દીન રહેમાનીની મુક્તિ બાદ ઉગ્રવાદ અંગે ચર્ચા
બાંગ્લાદેશમાં કટ્ટરપંથી પ્રવૃત્તિઓ અંગે ચર્ચા વચ્ચે મુફ્તી જસીમુદ્દીન રહેમાનીનું નામ પણ સામે આવ્યું છે. તેઓ અગાઉ ઉગ્રવાદને પ્રોત્સાહન આપવાના આરોપો અને સંબંધિત કેસોને કારણે જેલમાં રહ્યા હતા. અમેરિકાસ્થિત કાઉન્ટર એક્સ્ટ્રીમિઝમ પ્રોજેક્ટે તેમને અલ-કાયદાના પ્રતિબંધિત વિચારધારક અનવર અલ-અવલાકીના અનુયાયી તરીકે વર્ણવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. વર્ષ 2024માં શેખ હસીના સરકાર વિરુદ્ધ થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલન બાદ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા રહેમાની મે 2025માં એક રેલીમાં દેખાયા હોવાનો દાવો છે. આ રેલીમાં તેમણે શેખ હસીનાની અવામી લીગ પાર્ટીને વિસર્જિત કરવા અને તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માગણી કરી હતી. ત્યારબાદ 10 મેના રોજ વચગાળાની સરકારે અવામી લીગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ ઘટનાઓ બાંગ્લાદેશની બદલાતી રાજકીય પરિસ્થિતિ અને ઉગ્રવાદ અંગેની ચર્ચાને વધુ વેગ આપનારી બની છે.
ચિત્તાગોંગ હિલ ટ્રેક્ટ્સમાં તાલીમ શિબિરો હોવાનો દાવો
અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે લશ્કર-એ-તૈયબા અને તેની સાથે જોડાયેલા નેટવર્કે ચિત્તાગોંગ હિલ ટ્રેક્ટ્સ વિસ્તારમાં શિબિરો સ્થાપી છે. કેટલાક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અલીકદમ વિસ્તારમાં ઓછામાં ઓછા બે શિબિરો સક્રિય હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ શિબિરો જમાત-ઉદ-દાવા સાથે જોડાયેલા ભૂતપૂર્વ પાકિસ્તાની લશ્કરી કર્મચારીઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવતાં હોવાનો પણ આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલમાં ફલાહ-એ-ઇન્સાનિયત ફાઉન્ડેશનના નામનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ દાવાઓના સમર્થનમાં સ્વતંત્ર રીતે ચકાસી શકાય તેવા પુરાવા જાહેર થયા છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી. તેથી શિબિરોની ચોક્કસ સંખ્યા, સંચાલકો અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ અંગે સાવચેતીપૂર્વક માહિતી રજૂ કરવી જરૂરી છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે આવા દાવાઓની તપાસ કરીને વાસ્તવિક જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવું મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
1971ના ઇતિહાસ અને પાકિસ્તાનના પ્રભાવ અંગે ચિંતા
વીણા સીકરીના મતે, 1972થી 2024 દરમિયાન વિકસેલી સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં નબળાઈ આવવાથી પાકિસ્તાનને બાંગ્લાદેશમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારવાની તક મળી શકે છે. તેમણે આ પરિસ્થિતિને 1971 પહેલાંના પૂર્વ અને પશ્ચિમ પાકિસ્તાન વચ્ચેના ભૂ-રાજકીય સંબંધોની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ સાથે જોડીને જોઈ છે. જોકે, આજની રાજકીય અને સુરક્ષા પરિસ્થિતિને ભૂતકાળ સાથે સરખાવતી વખતે વર્તમાન ઘટનાઓ અને પુરાવાઓનું અલગથી મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે. 1971માં બાંગ્લાદેશના સ્વતંત્ર દેશ તરીકે ઉદય બાદ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે સરહદી સુરક્ષા, વેપાર અને પ્રાદેશિક સહયોગના સંબંધો વિકસ્યા હતા. જો બાંગ્લાદેશની જમીનનો ઉપયોગ ભારતવિરોધી હિંસક પ્રવૃત્તિઓ માટે થતો હોવાની પુષ્ટિ થાય, તો બંને દેશો વચ્ચેના સુરક્ષા સહયોગ માટે ગંભીર પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.
ભારતે ગુપ્તચર અને લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના મજબૂત કરવાની જરૂર
નિવૃત્ત એર વાઇસ માર્શલ કપિલ કાકે આ પરિસ્થિતિ અંગે ભારતની વ્યૂહાત્મક તૈયારી પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તેમના મતે, ભારતે પડોશી દેશોમાં થતા રાજકીય ફેરફારો અને તેના સંભવિત સુરક્ષા પરિણામોનું લાંબા ગાળાનું મૂલ્યાંકન વધુ અસરકારક રીતે કરવું જોઈએ. તેમણે ગુપ્તચર માહિતી અને વ્યૂહાત્મક આયોજન વચ્ચે વધુ સારું સંકલન સ્થાપિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ભારત માટે બાંગ્લાદેશ સાથેની સરહદ પર દેખરેખ, ગુપ્તચર માહિતીનું આદાન-પ્રદાન અને આતંકવાદી નેટવર્ક સામે સહયોગ મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. સાથે જ, ચકાસણી વગરના અહેવાલોને આધારે કોઈ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવાને બદલે વિશ્વસનીય પુરાવા અને સત્તાવાર મૂલ્યાંકનના આધારે પગલાં લેવાની જરૂર છે.
ભારત માટે આગળનો પડકાર શું?
બાંગ્લાદેશમાં પાકિસ્તાન સમર્થિત આતંકવાદી નેટવર્કની હાજરી અને તાલીમ શિબિરો અંગેના દાવાઓ ગંભીરતાથી તપાસવા જેવા છે. જો આ દાવાઓની પુષ્ટિ થાય, તો ભારતની સરહદી સુરક્ષા અને પૂર્વોત્તર વિસ્તારની સ્થિરતા માટે જોખમ વધી શકે છે. બીજી તરફ, અપ્રમાણિત માહિતીને હકીકત તરીકે રજૂ કરવાથી પ્રાદેશિક તણાવમાં વધારો થવાની શક્યતા પણ રહે છે. આથી ભારત માટે ગુપ્તચર વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાની સાથે બાંગ્લાદેશ સાથે રાજદ્વારી સંવાદ અને સુરક્ષા સહયોગ જાળવવો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે. આવનારા સમયમાં આ મુદ્દે વિશ્વસનીય તપાસ, સત્તાવાર નિવેદનો અને બંને દેશોની સુરક્ષા એજન્સીઓની કાર્યવાહી પર નજર રહેશે.
