India active amidst Iran conflict: પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને ઈરાન સાથે જોડાયેલા સંઘર્ષ વચ્ચે ભારતે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં પ્રયાસો તેજ કર્યા છે. ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે UAEની મુલાકાતના અંતિમ દિવસે રાસ અલ ખૈમાહના શાસક અને UAEની સુપ્રીમ કાઉન્સિલના સભ્ય શેખ સઉદ બિન સકર અલ કાસિમી સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને પક્ષોએ ભારત-UAE સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા અને દ્વિપક્ષીય સહયોગને નવી દિશા આપવા અંગે ચર્ચા કરી હતી. પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખતાં આ મુલાકાતને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની નજીકનો વિસ્તાર વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ
રાસ અલ ખૈમાહ UAEના સાત અમીરાતમાંથી એક છે અને દેશના ઉત્તરીય ભાગમાં આવેલું છે. આ વિસ્તાર ઓમાનની નજીક તથા પર્શિયન ગલ્ફના મહત્ત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોની આસપાસ હોવાથી વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને આસપાસના દરિયાઈ માર્ગોમાં ઊભી થતી અનિશ્ચિતતા વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ચિંતાનો વિષય બની છે. ભારત માટે પણ આ પરિસ્થિતિ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતો અને ગલ્ફ દેશો સાથેના વેપારી સંબંધો આ પ્રદેશની સ્થિરતા સાથે જોડાયેલા છે.
અબુ ધાબીમાં UAEના વિદેશ મંત્રી સાથે પણ બેઠક
જયશંકર ત્રણ દિવસની મુલાકાતે અબુ ધાબી પહોંચ્યા હતા. આ દરમિયાન તેમણે UAEના વિદેશ મંત્રી શેખ અબ્દુલ્લા બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાન સાથે મુલાકાત કરી હતી. બંને નેતાઓએ ભારત-UAEની વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી અને દ્વિપક્ષીય તથા વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર વિચારોનું આદાન-પ્રદાન કર્યું હતું. વેપાર, ઊર્જા, રોકાણ, સુરક્ષા અને લોકો વચ્ચેના સંબંધો બંને દેશોની ભાગીદારીના મહત્ત્વપૂર્ણ પાસાં છે. પ્રાદેશિક અસ્થિરતાના સમયમાં આ સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવો બંને દેશો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
બદલાતી વિશ્વ વ્યવસ્થામાં નવા ભાગીદારોની જરૂરિયાત: જયશંકર
અબુ ધાબીમાં રાયસીના ડાયલોગના સત્ર દરમિયાન જયશંકરે જણાવ્યું હતું કે વૈશ્વિક વ્યવસ્થા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. લાંબા સમયથી ચાલતા વલણો અને તાજેતરની આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાઓને કારણે દેશોએ પોતાની વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર કરવા અને નવા વિકલ્પો શોધવા જરૂરી બન્યા છે. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે દરેક દેશ પોતાની પરિસ્થિતિ અનુસાર નિર્ણય લે છે અને બદલાતા સંજોગોમાં નવા ભાગીદારો સાથે સહયોગ વધારવો સ્વાભાવિક છે. જયશંકરના મતે, આજના સમયમાં ભાગીદારી માટે પરંપરાગત વિચારસરણીથી આગળ વધીને વ્યૂહાત્મક સમજ વિકસાવવાની જરૂર છે. બહુપક્ષીય સંસ્થાઓમાં સુધારા અને નાના પરંતુ મજબૂત ભાગીદાર જૂથો વચ્ચે સહયોગ પણ વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
ભારત-UAE ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ
જયશંકરે છેલ્લા દાયકામાં ભારત અને UAE વચ્ચે વિકસેલી ભાગીદારીને બદલાતા વૈશ્વિક વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવાનું ઉદાહરણ ગણાવ્યું હતું. બંને દેશોએ આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધાર્યો છે. હવે પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે ઊર્જા સુરક્ષા, દરિયાઈ વેપાર અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જેવા મુદ્દાઓ પર સંવાદનું મહત્ત્વ વધી ગયું છે. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષ ઉપરાંત યમન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચેના તણાવને કારણે પણ સમગ્ર પ્રદેશની સુરક્ષા અંગે ચિંતાઓ ઊભી થઈ છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત માટે UAE સાથે મજબૂત રાજદ્વારી સંબંધો જાળવવા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જોકે, આ મુલાકાત દરમિયાન કોઈ નવા કરાર અથવા ચોક્કસ સુરક્ષા સમજૂતીની જાહેરાત થઈ હોવાની વિગતો આપવામાં આવી નથી.
ભારત માટે આ મુલાકાતનું મહત્ત્વ શું?
UAE ભારતના મહત્ત્વપૂર્ણ વેપારી અને ઊર્જા ભાગીદારોમાંનો એક છે. પશ્ચિમ એશિયામાં લાંબા સમય સુધી અસ્થિરતા રહે તો તેલના ભાવ, દરિયાઈ પરિવહન, વેપાર અને આ પ્રદેશમાં રહેતા ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા પર અસર પડી શકે છે. તેથી UAE સાથેનો સતત સંવાદ ભારતના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક હિતો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જયશંકરની મુલાકાતનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં ભારત પોતાના જૂના અને વિશ્વસનીય ભાગીદારો સાથે સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માગે છે. ઈરાન સંઘર્ષ અને પ્રાદેશિક તણાવ વચ્ચે ભારત-UAE સહયોગ આગામી સમયમાં ઊર્જા સુરક્ષા, વેપાર અને રાજદ્વારી ક્ષેત્રે વધુ મહત્ત્વ ધરાવી શકે છે.
