Lahore to Delhi air quality: ઉત્તર ભારત અને પાકિસ્તાનમાં શિયાળા પહેલાં જ હવાની ગુણવત્તા ગંભીર રીતે બગડી રહી છે. મંગળવારે લાહોરનો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 447 નોંધાતાં તે વિશ્વનાં સૌથી પ્રદૂષિત શહેરોમાં ટોચ પર પહોંચ્યું હતું. બીજી તરફ, દિલ્હીમાં પણ હવાની ગુણવત્તા જોખમી સ્તરે પહોંચી છે, જેના પગલે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે વિવિધ પ્રતિબંધો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, તાપમાનમાં ઘટાડો, ધીમા પવનો અને ધુમ્મસના કારણે પ્રદૂષકો જમીનની નજીક ફસાઈ રહે છે, જેનાથી લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના વાર્ષિક માર્ગદર્શક સ્તર
સ્વિસ સંસ્થા IQAirના આંકડા અનુસાર, લાહોરમાં PM2.5 પ્રદૂષણનું પ્રમાણ વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનના વાર્ષિક માર્ગદર્શક સ્તર કરતાં આશરે 60 ગણું વધારે નોંધાયું હતું. PM2.5ના અતિસૂક્ષ્મ કણો ફેફસાંની અંદર સુધી પહોંચી શકે છે અને શ્વસનતંત્ર તથા હૃદય સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ વધારી શકે છે. દિલ્હીમાં IQAirએ AQI 215 નોંધ્યો હતો, જ્યારે ભારતના કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના આંકડા મુજબ AQI 332 હતો, જે ‘ખૂબ જ ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે. બંને આંકડામાં તફાવત અલગ-અલગ માપન પદ્ધતિઓ અને મોનિટરિંગના આધારે હોઈ શકે છે.
ઈંટના ભઠ્ઠાઓ સામે કાર્યવાહી તેજ કરવામાં આવી
પ્રદૂષણની સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે પાકિસ્તાનમાં પર્યાવરણીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા ઈંટના ભઠ્ઠાઓ સામે કાર્યવાહી તેજ કરવામાં આવી છે. ખેડૂતોને પાકના અવશેષો ન બાળવા માટે પણ અપીલ કરવામાં આવી છે. દિલ્હીમાં ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) હેઠળ પ્રદૂષણ ફેલાવતા વાહનો અને બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણો સહિત વિવિધ પગલાં લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, ખાણીપીણીનાં સ્થળોએ કોલસા અને લાકડાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ તથા જાહેર પરિવહનને પ્રોત્સાહન આપવાનાં પગલાંનો પણ સમાવેશ થાય છે.
પ્રદૂષણમાં વધુ વધારો થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી
આગામી દિવાળી દરમિયાન ફટાકડાના કારણે પ્રદૂષણમાં વધુ વધારો થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટે શનિવાર અને રવિવારે નિર્ધારિત ત્રણ કલાકના સમયગાળામાં ઓછા પ્રદૂષણવાળા ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપી હતી. જોકે, ફટાકડાના ધુમાડા સાથે વાહનોનું ઉત્સર્જન, ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ અને પાકના અવશેષો બાળવાથી હવાની ગુણવત્તા વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. બાળકો, વૃદ્ધો અને શ્વસન સંબંધિત સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો માટે આવી સ્થિતિ ખાસ જોખમી બની શકે છે.
જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો જરૂરી
નિષ્ણાતોના મતે, પ્રદૂષણની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે વાહનોના ઉત્સર્જન અને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણ પર કડક નિયંત્રણ, પાકના અવશેષોનો વૈકલ્પિક નિકાલ, સ્વચ્છ ઊર્જાનો ઉપયોગ અને જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો જરૂરી છે. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હવાની ગુણવત્તાને લગતા પડકારોનો સામનો કરવા સંકલિત પ્રયાસો પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. હાલની પરિસ્થિતિમાં નાગરિકોએ હવાની ગુણવત્તા અંગેની સત્તાવાર સલાહનું પાલન કરવું, પ્રદૂષણ વધુ હોય ત્યારે બહારની કસરત ટાળવી અને જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય માસ્કનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
